Do niedawna uzależnienia wiązano zwłaszcza z zażywaniem substancji psychoaktywnych. Współcześnie jeszcze częściej mamy do czynienia z uzależnieniami behawioralnymi, czyli od czynności.

Repertuar takich zachowań ciągle się poszerza. Wskazuje się także na uzależnienie od hazadru, komputerów, gier komputerowych, seksu, telefonu komórkowego, kart płatniczych, środków masowego przekazu. Wyróżnia się również tanoreksję (uzależnienie od opalania się, szczególnie w solarium), ortoreksję (nadmierna skupienie na zdrowym jedzeniu), bigoreksję (przesadna dbałość o własną sylwetkę, poprzez podejmowanie ćwiczeń fizycznych, wysokobiałkową dietę, stosowanie sterydów anabolicznych), alkoreksję (zastępowanie jedzenia alkoholem w sprawie utrzymania szczupłej sylwetki).

Uzależnienie od działania substancji a uzależnienie od czasu czynności

Kryteria obowiązującej w tym momencie międzynarodowej klasyfikacji chorób i zaburzeń psychicznych (ICD-10), wskazują na uzależnieniem gdy występują:

  • silna tęsknota lub poczucie przymusu podejmowania określonych zachowań,
  • trudności w kontrolowaniu zachowania związanego z danym obszarem działania,
  • fizjologiczne objawy odstawienia, występujące, kiedy zachowanie zostało przerwane lub ograniczone,
  • zwiększona tolerancja (pragnienie nasilania zachowań dla uzyskania efektów wcześniej uzyskiwanych przy mniejszym nasileniu),
  • zaniedbywanie innych źródeł przyjemności,
  • kontynuacja szkodliwych zachowań wbrew wyraźnych szkód z nimi związanych.

Podobne cechy można przypisać uzależnieniom niesubstancjalnym. Właściwie nie ma różnic w zasadniczych cechach zachowania ludzi uzależnionych od działania substancji czyli od czynności. Ci pierwsi poszukują kontaktu z substancją, drudzy zaś możliwości zrealizowania zachowania. W jednym i drugim przypadku występuje silna tęsknota wykonywania danej czynności, następuje utrata kontroli, pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego w postaci różnych dolegliwości i niepokoju oraz kompulsywne (przymusowe) tęsknota kontynuowania aktywności pomimo jej negatywnego wpływu na funkcjonowanie psychospołeczne jednostki. Pomimo występujących podobieństw oraz nasilania się zjawiska, odrzut jest zgody odnośnie do uznania wymienionych zachowań kompulsywnych zbyt uzależnienie. Tym więcej że o ile można unikać zażywania środków psychoaktywnych, o tyle nie da się ustrzec się takich zachowań, jakże jedzenie innymi słowy zakupy. Jak dotąd tylko hazard został wtajemniczony do międzynarodowej klasyfikacji zaburzeń psychicznych, jednak nie jako uzależnienie, lecz jako patologiczne zachowanie. Niemniej jednak, ze względu na rozpowszechnienie zjawiska oraz wynikające z niego negatywne konsekwencje w celu funkcjonowania człowieka, stało się ono przedmiotem zainteresowania zarówno badaczy, jakim sposobem i praktyków.